Trafik işaretleriTürkiye
Trafik kuralları
Türkiye
126. GPS
GPS (Küresel Konumlandırma Sistemi), uyumlu bir cihazın kendi konumunu belirlemesini sağlayan uydu tabanlı konumlandırma ve navigasyon sistemidir. Araçlarda GPS navigasyonu, güzergâh hesaplamak ve görsel veya sesli yönlendirme sağlamak için konum bilgilerini dijital haritalarla birleştirebilir.
Sürücüler tercihen yolculuğa başlamadan önce hedeflerini ayarlamalı ve sürüş sırasında navigasyon sistemiyle gereksiz etkileşimden kaçınmalıdır. GPS talimatları tavsiye niteliğindedir ve trafik işaretleri, yol kuralları veya gerçek yol koşullarıyla çeliştiğinde asla takip edilmemelidir.
127. Fren
Bir fren, aracın hızını azaltmak, aracı durdurmak veya hareketsiz tutmak için kullanılan sistemdir. Çoğu karayolu aracı tekerleklerde sürtünmeli frenler kullanırken elektrikli ve hibrit araçlar yavaşlama sırasında enerji geri kazanmak için rejeneratif frenleme de kullanabilir.
Fren sistemi iyi çalışır durumda tutulmalıdır. Aşınmış fren parçaları, aşırı ısınma, mekanik arızalar veya azalan lastik tutuşu fren mesafesini artırabilir ve sürücünün aracı güvenli şekilde kontrol etme kabiliyetini azaltabilir.
128. El freni
Yaygın olarak park freni olarak adlandırılan el freni, park edildikten sonra hareketsiz aracın hareket etmesini önlemek için kullanılan fren sistemidir. Geleneksel sistemler elle kullanılan bir kol içerirken modern araçlarda ayakla kullanılan veya elektronik park freni bulunabilir.
Park freni araç her park edildiğinde, özellikle eğimdeyken, güvenli şekilde uygulanmalıdır. Normal servis freninden ayrı çalışır; böylece sürücü araçta olmasa bile araç hareketsiz kalabilir.
129. Fren hidroliği
Fren hidroliği, birçok araç fren sisteminde fren pedalından hidrolik sistem üzerinden tekerleklerdeki frenlere kuvvet iletmek için kullanılan hidrolik sıvıdır. Güvenilir frenleme için yüksek sıcaklıklara dayanmalı ve uygun hidrolik özelliklerini korumalıdır.
Fren hidroliği seviyesi ve durumu araç üreticisinin talimatlarına göre kontrol edilmelidir. Uyumsuz veya kirlenmiş sıvı fren sistemi performansını bozabileceğinden yalnızca belirtilen fren hidroliği türü kullanılmalıdır.
130. Lastikler
Lastikler, aracın tekerleklerinin çevresine takılan ve yolla temas sağlayan kauçuk parçalardır. Frenleme, hızlanma ve yönlendirme kuvvetlerini iletir ve araç dengesi ile yol tutuşunda önemli rol oynar.
Lastiklerde yeterli diş derinliği, doğru basınç bulunmalı ve ciddi hasar veya aşırı aşınma olmamalıdır. Sürücüler araca uygun lastikler kullanmalı ve özellikle uzun yolculuklardan veya zorlu hava koşullarında sürüşten önce durumlarını düzenli olarak kontrol etmelidir.
131. Lastik kodu
Bir lastik kodu, lastiğin yanak kısmında bulunan ve lastik genişliği, kesit oranı, yapı, jant çapı, yük kapasitesi ve hız sınıfı gibi önemli özellikleri belirten harf ve rakam dizisidir. Tipik bir örnek 205/55 R16 91V şeklindedir.
Sürücüler özellikleri araç için uygun lastikleri kullanmalıdır. Gerekli lastik ölçüleri ve sınıfları normalde araç el kitabında, uygunluk belgesinde veya diğer üretici bilgilerinde bulunabilir.
132. Kış lastikleri
Kış lastikleri, soğuk hava, kar ve diğer kış koşullarında daha iyi çekiş ve fren performansı sağlamak üzere tasarlanmış lastiklerdir. Diş desenleri ve kauçuk bileşimleri düşük sıcaklıklarda etkili kalacak ve uygun kış koşullarında normal yaz lastiklerinden daha iyi tutuş sağlayacak şekilde tasarlanmıştır.
Kış lastikleri yanaklarındaki işaretlerden tanınabilir. Üç tepeli dağ içinde kar tanesi gösteren 3PMSF sembolü, lastiğin ağır kar koşulları için belirlenmiş performans şartlarını karşıladığını gösterir.
133. Lastik basıncı
Lastik basıncı, aracın lastiğinin içindeki hava basıncıdır. Doğru lastik basıncı lastiğin amaçlanan şeklini ve yolla temasını korumasına yardımcı olur ve yol tutuşu, frenleme, lastik aşınması ve yakıt tüketimi için önemlidir.
Lastik basıncı düzenli olarak kontrol edilmeli ve araç üreticisinin belirttiği basınca ayarlanmalıdır. Önerilen basınç araca, lastik ölçüsüne ve yüke göre değişebilir ve ön ile arka lastiklerde farklı basınç gerekebilir.
134. Kar zincirleri
Kar zincirleri, kar veya buzla kaplı yollarda tutuşu artırmak için araç lastiklerinin çevresine takılan çekiş cihazlarıdır. Özellikle normal lastiklerin yeterli çekiş sağlamayabileceği dik veya dağlık yollarda yararlıdır.
Kar zincirleri araç ve zincir üreticisinin talimatlarına göre, normalde tahrik tekerleklerine takılmalıdır. Artık gerekli olmadıklarında çıkarılmalıdır; çünkü açık yolda zincirlerle sürmek lastiklere, zincirlere ve yol yüzeyine zarar verebilir.
135. Bisiklet lastiği
Bir bisiklet lastiği, bisiklet tekerleğinin çevresine takılan ve bisiklet ile yol veya diğer sürüş yüzeyi arasında temas sağlayan kauçuk lastiktir. Diş yapısı, basıncı, genişliği ve yapısı tutuşu, yuvarlanma direncini, konforu ve yol tutuşunu etkiler.
Bisiklet lastikleri doğru basınçta olmalı ve aşınma, kesik, çatlak, saplanmış nesne veya diğer hasarlar açısından düzenli olarak kontrol edilmelidir. Uygun lastik türü ve basıncı bisiklete, sürücüye, yüke ve sürüş koşullarına bağlıdır.
136. Palet sistemi
Palet sistemi, aracın geleneksel yol tekerlekleri üzerinde ilerlemesi yerine bir dizi tekerlek veya makara çevresinde dönen kesintisiz kayış veya zincirin kullanıldığı araç tahrik sistemidir. İnşaat makinelerinde, tarım araçlarında, askerî araçlarda ve yumuşak veya engebeli zeminde iyi çekişe ihtiyaç duyan diğer makinelerde yaygındır.
Paletler aracın ağırlığını nispeten geniş bir temas alanına dağıtır; bu da çekişi artırabilir ve zemin basıncını azaltabilir. Paletler metal, kauçuk veya malzemelerin birleşiminden yapılabilir ve kamu yollarında kullanıma uygunlukları araca ve geçerli düzenlemelere bağlıdır.
137. Brüt araç ağırlığı
Brüt Araç Ağırlığı (GVW), aracın kendisi, sürücü, yolcular, yakıt, bagaj ve diğer yükler dâhil olmak üzere belirli bir andaki gerçek toplam araç ağırlığıdır. Kişiler veya yükler eklendikçe ya da çıkarıldıkça değişir.
GVW, araç için belirlenmiş izin verilen azami toplam ağırlık olan Brüt Araç Ağırlık Değeri (GVWR) veya Azami İzin Verilen Kütle (MAM) ile karıştırılmamalıdır. Gerçek brüt araç ağırlığı bu izin verilen azami değeri aşmamalıdır.
138. Brüt araç ağırlık değeri
Brüt Araç Ağırlık Değeri (GVWR), aracın tam yüklü olarak çalışmak üzere tasarlandığı veya onaylandığı azami toplam ağırlıktır. Araçla birlikte sürücü, yolcular, yakıt, bagaj, yük ve araç tarafından taşınan diğer ekipmanları içerir.
GVWR sabit bir azami değerdir ve aracın belirli bir andaki gerçek ağırlığı olan Brüt Araç Ağırlığı (GVW) ile karıştırılmamalıdır. Aracın gerçek yüklü ağırlığı izin verilen azami değerini aşmamalıdır.
139. Yük
Yük, bir araç veya römork tarafından taşınan mal, malzeme, ekipman veya diğer eşyalardır. Yük, kişisel bagaj ve bisikletten ticari mallara, makinelere veya dökme malzemelere kadar değişebilir.
Yük kaymayacak, araçtan düşmeyecek, sürücünün görüşünü engellemeyecek veya araç dengesini etkilemeyecek şekilde yerleştirilmeli ve sabitlenmelidir. Toplam yük de aracın izin verilen ağırlık ve dingil yükü sınırları içinde kalmalıdır.
140. Araç gövdesi
Bir araç gövdesi, otomobilin yolcu ve bagaj bölmelerini çevreleyen ve araca şeklini veren dış yapıdır. Tavan, kapılar, kaput, bagaj kapağı, çamurluklar, gövde panelleri ve birçok modern otomobilde yük taşıyan yapısal bölümler gibi parçaları içerir.
Araç gövdesi yolcuların korunmasına yardımcı olur ve kapı, cam, ışık ve tampon gibi parçaları destekler. Hasar, korozyon veya kötü onarılmış yapısal bölümler aracın güvenliğini azaltabilir ve doğru şekilde onarılmalıdır.
141. Bagaj
Bir bagaj, otomobilde valiz, alet, alışveriş ve diğer yükleri taşımak için kullanılan kapalı depolama alanıdır. Genellikle aracın arkasında bulunur, ancak bazı araçlarda ön tarafta da depolama bölmesi vardır.
Bagajda taşınan eşyalar frenleme, hızlanma veya viraj alma sırasında tehlikeli şekilde kaymayacak biçimde yerleştirilmelidir. Ağır eşyalar dikkatle yerleştirilmeli ve aracın izin verilen yük ve dingil sınırları aşılmamalıdır.
142. Tavan bagajı
Bir tavan bagajı, aracın tavanına takılan yük taşıma sistemidir. Araç içinde kolayca taşınamayan bagaj, bisiklet, kayak, sörf tahtası veya tavan kutusu gibi eşyaları taşımak için kullanılabilir.
Tavan bagajı ve üzerindeki yük güvenli şekilde sabitlenmeli ve araç üreticisinin izin verdiği tavan yükü sınırı içinde kalmalıdır. Tavan yükleri aracın ağırlık merkezini yükseltir ve yol tutuşunu, dengeyi, yakıt tüketimini ve toplam araç yüksekliğini etkileyebilir.
143. Ön cam
Bir ön cam, sürücünün ilerideki yolu gördüğü aracın şeffaf ön penceresidir. Ayrıca yolcuları rüzgâr, yağmur, döküntü ve diğer dış etkenlerden korumaya yardımcı olur.
Ön cam sürücüye açık ve yeterince bozulmamış bir görüş sağlamalıdır. Çatlaklar, taş izleri, kir, çıkartmalar veya diğer nesneler özellikle sileceklerin süpürdüğü alanda bulunuyorsa görüşü azaltabilir.
144. Acil durum çekici
Bir acil durum çekici, acil durumda normal kapılar veya çıkışlar kullanılamadığında belirli araç camlarını kırmak için tasarlanmış güvenlik aracıdır. Genellikle otobüslerde, yolcu otobüslerinde ve diğer yolcu araçlarında acil çıkış olarak belirlenmiş camların yakınında bulunur.
Acil durum çekici yalnızca normal çıkışlardan tahliye mümkün değilse veya güvenli değilse kullanılmalıdır. Araç erişilebilir durumda kalmalı ve acil durum camı için sağlanmışsa araçta gösterilen talimatlara göre kullanılmalıdır.
145. Araç aküsü
Bir araç aküsü, aracın elektrik sistemine güç sağlayan elektrik enerjisi depolama cihazıdır. Geleneksel benzinli ve dizel otomobillerde 12 voltluk marş aküsü motoru çalıştırmak için gereken yüksek akımı sağlar ve motor veya şarj sistemi yeterli güç üretmediğinde elektrikli ekipmanı besler.
Araç aküleri yaş ve kullanımla birlikte yavaş yavaş şarj ve kapasite kaybeder. Zayıf akü yavaş veya başarısız çalıştırmaya, elektrik sorunlarına veya uyarı mesajlarına neden olabilir ve yeni akünün özellikleri araca uygun olmalıdır.
146. Çekiş bataryası
Bir çekiş bataryası, elektrikli veya hibrit aracın hareket ettirilmesinde kullanılan elektrik enerjisini depolayan şarj edilebilir bataryadır. Bir veya daha fazla elektrikli çekiş motoruna güç sağlar ve normalde aracın geleneksel 12 voltluk marş aküsünden çok daha büyük ve güçlüdür.
Çekiş bataryası kapasitesi genellikle kilovat-saat (kWh) cinsinden ifade edilir ve elektrikli aracın menzilini önemli ölçüde etkiler. Performansı ve kullanılabilir kapasitesi yaş, şarj döngüleri, sıcaklık ve kullanımla zamanla azalabilir.
147. Süspansiyon
Süspansiyon, aracın tekerlek ve dingillerini gövde veya şasiye bağlayan sistemdir. Tekerleklerin hareket etmesine izin verirken aracın dengeli ve konforlu kalmasına yardımcı olan yaylar, amortisörler, kontrol kolları, mafsallar ve bağlantılar gibi parçaları içerir.
Süspansiyon lastiklerin yolla temasını korumaya yardımcı olur, darbeleri emer ve direksiyon, frenleme ve araç dengesine katkı sağlar. Aşınmış veya hasarlı süspansiyon parçaları yol tutuşunu azaltabilir ve düzensiz lastik aşınmasını artırabilir.
148. Amortisör
Bir amortisör, aracın yay ve tekerlek hareketlerini kontrol eden süspansiyon parçasıdır. Darbelerden sonra aşırı salınımı azaltır ve lastiklerin yolla tutarlı temasını korumaya yardımcı olur.
Aşınmış veya hasarlı amortisörler araç dengesini azaltabilir, gövde hareketini artırabilir ve direksiyon ile fren davranışını olumsuz etkileyebilir. Araç aşırı zıplıyorsa, kötü yol tutuyorsa veya sıvı sızıntısı belirtileri varsa kontrol edilmelidir.
149. Yay
Bir yay, aracın ağırlığını taşıyan ve tekerleklerin tümsekler ile bozuk yol yüzeyleri üzerinde dikey hareket etmesini sağlayan süspansiyon parçasıdır. Yaygın türler arasında helezon yaylar, yaprak yaylar, burulma çubukları ve hava yayları bulunur.
Yaylar süspansiyon hareket ederken enerjiyi emer ve depolar, amortisörler ise bu hareketi kontrol eder. Hasarlı veya kırık yay aracın yüksekliğini, yol tutuşunu ve dengesini değiştirebilir ve kısa sürede onarılmalıdır.
150. Egzoz
Bir egzoz sistemi, yanma gazlarını aracın motorundan uzaklaştırır ve aracın arkasından veya altından güvenli şekilde dışarı verir. Egzoz sistemi borular, susturucular, katalitik konvertörler, partikül filtreleri ve diğer emisyon kontrol parçalarını içerebilir.
Hasarlı veya sızdıran egzoz gürültüyü artırabilir, zararlı gazların istenmeyen yerlerden çıkmasına neden olabilir ve aracın emisyon kontrol sistemini etkileyebilir. Bu nedenle egzoz parçaları güvenli şekilde bağlı ve iyi durumda tutulmalıdır.
